Με μία αιφνιδιαστική κίνηση και ενώ είχε προχωρήσει σε ανασχηματισμό της κυβέρνησης, ο κ. Άμπε παραιτήθηκε για λόγους υγείας από το αξίωμα του πρωθυπουργού απολογούμενος για την «πολιτική σύγχυση» που προκάλεσε. Δεν περίμενε καν να δει αν θα κέρδιζε το πολιτικό του στοίχημα υπέρ της υποστήριξης της συμμετοχής των ιαπωνικών ναυτικών δυνάμεων στις επιχειρήσεις στο Αφγανιστάν.

Ο κ. Άμπε είχε πρόσφατα προχωρήσει σε κυβερνητικό ανασχηματισμό στην προσπάθειά του να ανακόψει την πτώση της δημοτικότητας του ιδίου αλλά και του κόμματός του, η οποία μεταφράστηκε σε μία παταγώδη ήττα στις εκλογές για την Άνω Βουλή στα τέλη Ιουλίου 2007. Όμως η πτώση αυτή συνεχίστηκε λόγω σκανδάλων και εντός λίγων εβδομάδων από τον ανασχηματισμό δύο από τους νεοδιορισθέντες υπουργούς υπέβαλαν την παραίτησή τους. Ακολούθησε η παραίτηση του ιδίου του κ. Άμπε, για την διαδοχή του οποίου αναμετρήθηκαν οι κ.κ. Άσο Ταρό και Φουκούντα Γιασουό 1 στις 23 Σεπτεμβρίου 2007, με νικητή τον δεύτερο. Ο κ. Φουκούντα εξελέγη και πρωθυπουργός της Ιαπωνίας την 25η Σεπτεμβρίου 2.

Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα κατά χρονική σειρά.

Ήταν σίγουρο ότι στις εκλογές για τον Άνω Βουλή της 29ης Ιουλίου το ιαπωνικό εκλογικό σώμα θα τιμωρούσε τον πρωθυπουργό Άμπε Σίνζο και την κυβέρνησή του για μία σειρά από σφάλματα, οικονομικά σκάνδαλα και γκάφες, τις οποίες ο πρωθυπουργός δεν χειρίσθηκε με το απαιτούμενο σθένος - τουλάχιστον όχι με το σθένος στο οποίο το είχε συνηθίσει ο προκάτοχός του Κοϊζούμι Τζουνιτσιρό.

Αυτό που δεν ήταν αναμενόμενο ήταν το μέγεθος της ήττας του κυβερνώντος συνασπισμού (Φιλελεύθερου Δημοκρατικού Κόμματος 3 και Νέου Κόμματος Καθαρής Διακυβέρνησης ή Νέου Κόμειτο 4). Οι έδρες του στο σύνολο της Άνω Βουλής μειώθηκαν στις 105 από 134, ενώ το κόμμα της μείζονος αντιπολίτευσης αύξησε τις έδρες του από 108 σε 137. Ήταν μεγαλύτερη ήττα του ΦΔΚ από το 1955 και η πρώτη φορά έκτοτε που δεν αναδείχθηκε το μεγαλύτερο κόμμα στην Άνω Βουλή-- έστω και με την συνεργασία του Νέου Κόμει-το.

Αυτή ήταν η πρώτη εκλογική αναμέτρηση για τον κ. Άμπε αλλά ταυτόχρονα και μία ψήφος εμπιστοσύνης για τον ίδιο και την κυβέρνησή του, καθώς και ένα οιονεί δημοψήφισμα για τα αποτελέσματα των μεταρρυθμίσεων που άρχισαν από την κυβέρνηση Κοϊζούμι και τις οποίες ο Άμπε εξελέγη από το εκλογικό σώμα με μεγάλη πλειοψηφία για να φέρει εις πέρας.

Το ηχηρό μήνυμα από το εκλογικό σώμα ήταν η απόρριψη των προτεραιοτήτων του κ. Άμπε, ο οποίος κατά την διάρκεια της σύντομης θητείας του αποδείχθηκε απόμακρος και γενικά εκτός επαφής με τα προβλήματα των εκλογέων. Έδωσε περισσότερο βάρος σε θέματα που οι Ιάπωνες θεωρούν μεν σημαντικά αλλά δευτερεύοντα - όπως η εξωτερική πολιτική, η αναθεώρηση του Συντάγματος (και κυρίως του άρθρου 9), η επέκταση του ρόλου των ιαπωνικών στρατιωτικών δυνάμεων , η επιστροφή των πατριωτικών αξιών στην εκπαίδευση - και λιγότερο σε φλέγοντα για τον μέσο Ιάπωνα ζητήματα, όπως η ανεργία, χαμηλοί μισθοί, ασφαλιστικό και ερήμωση της επαρχίας. Ένα σημαντικό ζήτημα το οποίο παραμένει άλυτο είναι η αύξηση των οικονομικών ανισοτήτων, μία από τις συνέπειες, τουλάχιστον προσωρινή, των πολυπόθητων όσο και επώδυνων, φιλελεύθερων μεταρρυθμίσεων που άρχισαν επί της πρωθυπουργίας Κοϊζούμι. Ένα μέρος επομένως του εκλογικού σώματος φαίνεται ότι δεν είναι στην πράξη έτοιμο να δεχθεί τις συνέπειες των μεταρρυθμίσεων.

Ένα επιπλέον μήνυμα που έστειλαν οι ψηφοφόροι στον πρωθυπουργό αφορά το ηγετικό του ύφος. Ο χλιαρός τρόπος με τον οποίον χειρίστηκε τα λάθη 5 και τα οικονομικά σκάνδαλα των υπουργών του εξελήφθη από τους ψηφοφόρους ως απροθυμία για την ολοκλήρωση της δέσμευσής του, να συνεχίσει δηλ. το μεταρρυθμιστικό έργο του προκατόχου του. Κατέστη λοιπόν εμφανές ότι ο κ. Άμπε, αν και νέος πολιτικός, και μάλιστα ο νεώτερος πρωθυπουργός που είχε ποτέ η Ιαπωνία, δίστασε να συγκρουσθεί με το παλαιοκομματικό κατεστημένο, του οποίου είναι άλλωστε παιδί.

Πολλοί ανέμεναν ότι θα παραιτείτο σε περίπτωση μεγάλης ήττας, όπως άλλωστε έχει συμβεί και στο παρελθόν στο ΦΔΚ για ήττες πολύ μικρότερες. Στις 28 Αυγούστου όμως ο Άμπε έδειξε αποφασισμένος να παραμείνει στην θέση του «για να συνεχίσει τις μεταρρυθμίσεις» και τις προσπάθειές του «να χτίσει μία όμορφη χώρα», πιστός στις προεκλογικές του δεσμεύσεις. Προχώρησε σε ανασχηματισμό της κυβέρνησής του, στην προσπάθειά του να τονώσει την ενότητα του ΦΔΚ, αλλά και να δείξει στο εκλογικό σώμα ότι η κυβέρνησή του δεν αποτελείται από στενούς υποστηρικτές και φίλους του, όπως κατηγορήθηκε τους τελευταίους μήνες, ούτε με γνώμονα φατριακές ισορροπίες, αλλά από άξιους πολιτικούς.

Όπως χαρακτηριστικά δήλωσε ο κ. Άμπε, ο ανασχηματισμός αυτός εντάχθηκε στην προσπάθειά του κόμματός του να κάνει μία νέα αρχή, δηλαδή να ανακτήσει την χαμένη εμπιστοσύνη του κόσμου στην πολιτική και την διακυβέρνηση. Συγκεκριμένα, τοποθέτησε βετεράνους πολιτικούς σε υπουργικές θέσεις-κλειδιά και στο επιτελείο του κόμματος. Η νέα αρχή όμως αυτή δεν ευοδώθηκε, όπως προαναφέρθηκε, με αποτέλεσμα την παραίτηση του, η οποία εξέπληξε ανώτατους πολιτικούς και επιχειρηματικούς κύκλους.

Το ερώτημα παραμένει ως προς την διατήρηση του ΦΔΚ στην εξουσία, δεδομένης της πλειοψηφίας της αντιπολίτευσης στην Άνω Βουλή. Ο κυβερνών συνασπισμός ΦΔΚ και Κόμει-το εξακολουθεί να διατηρεί πλειοψηφία μεγαλύτερη των δύο τρίτων στην ισχυρότερη Κάτω Βουλή 6. Κατ’ ανάγκην όμως θα προβεί σε παραχωρήσεις και διαπραγματεύσεις με την αντιπολίτευση και συνεπώς η υλοποίηση του προγράμματός της θα δυσχερανθεί και θα καθυστερήσει. Το πρώτο τεστ θα είναι τον Νοέμβριο, και αφορά στην παράταση του νόμου περί ειδικών αντι-τρομοκρατικών μέτρων, για την οποία έχει ήδη δηλώσει ο κ. Οζάουα την αντίθεσή του, προκαλώντας ένταση μεταξύ του κόμματός του και πρεσβευτή των ΗΠΑ. Ο κ. Άμπε, όπως προαναφέρθηκε, παραιτήθηκε πριν ολοκληρώσει την προσπάθειά του να επιτύχει την ψήφιση του νόμου για τέταρτη φορά.

Το Δημοκρατικό Κόμμα της Ιαπωνίας 7 έχει επικεντρωθεί στον επόμενο στόχο του, που είναι η πτώση του ΦΔΚ το συντομότερο και η προκήρυξη πρόωρων εκλογών για την Κάτω Βουλή. Μέχρι στιγμής επέτυχε να εκμετελλευθεί κάθε σφάλμα του ΦΔΚ προς όφελός του. Επίσης, όπως όλα δείχνουν, θα καταψηφίσει για ακόμη μία φορά την επέκταση του νόμου περί ειδικών αντιτρομοκρατικών μέτρων και μάλιστα αυτήν την φορά μάλλον επιτυχώς λόγω της πλειοψηφίας του στην Άνω Βουλή 8. Όμως η παραίτηση του Άμπε Σίνζο μεταφέρει το κέντρο του ενδιαφέροντος από τον Άμπε στον Οζάουα. Το Δημοκρατικό Κόμμα αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα έλλειψης εσωτερικής συνοχής και ο αρχηγός του κ. Οζάουα δεν φαίνεται έτοιμος να αναλάβει την πρωθυπουργία. Επομένως ίσως έχουμε αλλαγή στην ηγεσία και αυτού του κόμματος.

Ένα άλλο πιθανό σενάριο είναι η δημιουργία ενός νέου κόμματος από τους νεωτεριστές του ΦΔΚ και τους νεωτεριστές του Δημοκρατικού κόμματος –τους οποίους ενώνει η επιθυμία για φιλελεύθερες μεταρρυθμίσεις στην οικονομία και τόνωση του ρόλου της Ιαπωνίας στα διεθνή τεκταινόμενα.

Όσον αφορά τον νέο πρωθυπουργό κ. Φουκούντα, στα 71 χρόνια του θεωρείται βετεράνος πολιτικός, μετριοπαθής, ειρηνιστής και συναινετικός. Αναμένεται κατά συνέπεια ότι οι μεταρρυθμίσεις τις οποίες άρχισε ο κ. Κοϊζούμι με συνεχιστή τον κ. Άμπε μπορεί να μην έχουν συνέχεια εν όλω ή εν μέρει. Ο κ. Φουκούντα έχει την φήμη του αποφασιστικού πολιτικού, όμως θεωρείται από πολλούς ότι βρίσκεται πολύ κοντά στους γραφειοκράτες. Επίσης, η εκλογή του καταδεικνύει ότι οι φατρίες 9, τις οποίες πολέμησε με επιτυχία ο Κοϊζούμι, ανακάμπτουν στην ιαπωνική πολιτική σκηνή, πιθανόν μαζί με άλλα χαρακτηριστικά του «παλιού ΦΔΚ», το οποίο είχε δεσμευθεί ότι θα «καταστρέψει» ο Κοϊζούμι προκαλώντας τον ενθουσιασμό του εκλογικού σώματος.

Αυτό που διαφαίνεται το λιγότερο πιθανόν--αν και πολλά μέλη του ΦΔΚ και οι ξένοι επενδυτικοί κύκλοι σίγουρα το εύχονται--είναι η επάνοδος του κ. Κοϊζούμι στην πολιτική. Εξάλλου ο ίδιος αρνήθηκε κατηγορηματικά να είναι υποψήφιος για την αρχηγία του ΦΔΚ και την πρωθυπουργία μετά την παραίτηση του κ. Άμπε.

Αυτό που προβλέπεται να δούμε εκ νέου είναι μία περίοδος πολιτικής αστάθειας του τύπου δεκαετίας του ’90 με πιθανή την εμφάνιση νέων κομματικών σχηματισμών. Η οικονομική ανάκαμψη πάντως φαίνεται να έχει πάρει τον δρόμο της, με την ανάπτυξη συνεχίζεται στο 2%. Η συνέχισή της όμως είναι αμφίβολη χωρίς πολιτική σταθερότητα και χωρίς την ολοκλήρωση του μεταρρυθμιστικού έργου του κ. Κοϊζούμι και κανένας πολιτικός δεν φαίνεται να έχει το σθένος να την αναλάβει με την ίδια ζέση προς το παρόν.

Σημειώσεις

1 Αμφότεροι, όπως και ο κ. Άμπε, από μεγάλες πολιτικές οικογένειες.  Ο κ. Άσο είναι έγγονός του Γιοσίντα Σιγκέρου (πρωθυπουργού από τον Μάιο 1946 έως Μάιο 1947 και από τον  Οκτώβριο 1948 έως τον Δεκέμβριο 1954), ενώ ο κ. Φουκούντα είναι ο πρωτότοκος υιός του Φουκούντα Τακέο (πρωθυπουργού από  Δεκέμβριο 1976 έως τον Δεκέμβριο 1978)
2 με πλειοψηφία της Κάτω Βουλής μόνο.
3 Στο εξής ΦΔΚ (στα ιαπωνικά Jimin-to).
4 Νέο Κόμμα Καθαρής Διακυβέρνησης, στα ιαπωνικά Komei-to.
5 σημαντικότερο εκ των οποίων το φιάσκο με την χαμένα αρχεία των συντάξεων.
6 Η κυβέρνηση, αν και θεωρητικά σύμφωνα με το Σύνταγμα δύναται, στην πράξη δεν μπορεί να ψηφίζει νομοσχέδια μόνο βάσει της απόλυτης πλειοψηφίας της στην ισχυρότερη Κάτω Βουλή χωρίς να προκαλέσει τις αντιδράσεις της αντιπολίτευσης και στις δύο βουλές--και κυρίως την αγανάκτηση του εκλογικού σώματος. 
7 Το κόμμα της μείζονος αντιπολίτευσης (στα ιαπωνικά Minshu-to).
8 Η ισχύς του νόμου αυτού, που ψηφίστηκε από την Βουλή για πρώτη φορά το 2001, έχει παραταθεί ήδητρεις φορές: το 2003, το 2005 και το 2006.  Η τελευταία παράταση εκπνέει την 1η Νοεμβρίου 2007.
9 Ο κ. Φουκούντα ανήκει στην μεγαλύτερη φατρία με 80 μέλη, της οποίας ηγείται ο κ. Ματσιμούρα.

• Κύρια πολιτικά κόμματα και Εκπροσώπησή τους
  στην Κάτω Βουλή μετά τις Εκλογές της 11ης Σεπτεμβρίου 2005
  
  
• H Μετά τον Κοϊζούμι Εποχή της Ιαπωνικής Πολιτικής Σκηνής